رابطه انس جهانی، دلار و قیمت طلا در ایران
قیمت طلای داخل از انس جهانی و نرخ ارز چطور ساخته می‌شود؟ ضریب ۰٫۱۰۴۴۵، دلار ضمنی مظنه، حباب آب‌شده و اینکه چرا مظنه همیشه با انس هماهنگ نیست.
قیمت طلای داخل از انس جهانی و دلار آزاد ساخته می‌شود: مظنه به تومان تقریباً برابر انس × دلار × ۰٫۱۰۴۴۵ است. اگر مظنه را بر انس × ۰٫۱۰۴۴۵ تقسیم کنید «دلار ضمنی مظنه» به دست می‌آید؛ فاصله‌ی آن با دلار بازار همان حباب آب‌شده است.
قیمت طلا در ایران از دو چیز ساخته می‌شود: قیمت جهانی طلا که با انس اعلام می‌شود، و نرخ ارز در بازار داخل. اگر این دو را بدانید، می‌توانید بگویید مظنه‌ی امروز «باید» حدوداً چقدر باشد — و مهم‌تر از آن، ببینید بازار داخل نسبت به دنیا گران معامله می‌شود یا ارزان.
انس چیست و چرا واحد جهانی است؟
انس تروا واحد وزن فلزات گران‌بهاست و برابر ۳۱٫۱۰۳۵ گرم طلای خالص است. قیمت جهانی طلا به دلار برای هر انس اعلام می‌شود و در بازارهای بین‌المللی تقریباً بیست‌وچهار ساعته معامله می‌شود؛ بازار جهانی در روزهای شنبه و یکشنبه بسته است.
از انس به مظنه: ضریب ۰٫۱۰۴۴۵
برای رسیدن از انس به مثقال، فقط باید بدانیم طلای خالصِ داخل یک مثقال ۱۷ عیار چقدر است و آن را با وزن انس بسنجیم:
طلای خالص یک مثقال = ۴٫۶۰۸۳ × ۰٫۷۰۵ = ۳٫۲۴۸۹ گرم
۳٫۲۴۸۹ ÷ ۳۱٫۱۰۳۵ ≈ ۰٫۱۰۴۴۵ انس در هر مثقال
مظنه‌ی نظری ≈ انس × نرخ ارز × ۰٫۱۰۴۴۵
بعضی منابع همین رابطه را وارونه می‌نویسند و می‌گویند مظنه = انس × دلار ÷ ۹٫۵۷؛ هر دو یک چیزند، چون ۱ ÷ ۰٫۱۰۴۴۵ ≈ ۹٫۵۷. توضیح بیشتر درباره‌ی مثقال و عیار مبنا در مقاله‌ی مظنه آمده است.
دلار ضمنی مظنه: مهم‌ترین عدد این مقاله
اگر معادله را برعکس کنیم، به نرخی می‌رسیم که در قیمت امروزِ آب‌شده «پنهان» است:
دلار ضمنی = مظنه ÷ (انس × ۰٫۱۰۴۴۵)
این عدد می‌گوید بازار طلای داخل، دلار را چند حساب کرده است. مقایسه‌اش با نرخ واقعی بازار ارز نشان می‌دهد طلای داخل نسبت به بازار جهانی گران‌تر معامله می‌شود یا ارزان‌تر:
حباب آب‌شده = (دلار ضمنی ÷ نرخ ارز) − ۱
| انس جهانی طلا | — |
| تتر (نوبیتکس) | — تومان |
| دلار ضمنی مظنه | — تومان |
| حباب آب‌شده نسبت به تتر | — |
|---|
دلار ضمنی = مظنه ÷ (انس × ۰٫۱۰۴۴۵). نمودار هر دو در صفحه‌ی انس و تتر.
در پله آهنی به‌جای «دلار آزاد» از قیمت تتر استفاده می‌کنیم، چون نرخش لحظه‌ای، عمومی و قابل راستی‌آزمایی است؛ در حالی که «نرخ دلار» در ایران یک عدد واحد و رسمی ندارد. نمودار هر دو در صفحه‌ی انس و تتر است.
حباب مثبت و منفی آب‌شده یعنی چه؟
| وضعیت | یعنی | معمولاً کِی دیده می‌شود |
|---|---|---|
| حباب مثبت | طلای داخل از معادل جهانی‌اش گران‌تر است | وقتی تقاضای داخلی بالاست یا انتظار تغییر نرخ ارز وجود دارد |
| حباب نزدیک صفر | بازار داخل و جهانی هم‌راستا هستند | دوره‌های آرام |
| حباب منفی | طلای داخل ارزان‌تر از معادل جهانی است | کم پیش می‌آید؛ معمولاً پس از افت شدید تقاضا |
دقت کنید این حباب با حباب سکه فرق دارد: آن یکی فاصله‌ی سکه با طلای داخلش را می‌سنجد، این یکی فاصله‌ی طلای داخلی با طلای جهانی را.
یک مثال عددی کامل
فرض کنید انس جهانی ۳٬۴۰۰ دلار و نرخ تتر ۱۲۰٬۰۰۰ تومان باشد. مظنه‌ی نظری می‌شود:
۳۴۰۰ × ۱۲۰٬۰۰۰ × ۰٫۱۰۴۴۵ ≈ ۴۲٬۶۱۶٬۰۰۰ تومان
حالا اگر مظنه‌ی واقعی بازار در همان لحظه ۴۴٬۷۵۰٬۰۰۰ تومان باشد، یعنی بازار داخل حدود ۵ درصد بالاتر از معادل جهانی‌اش معامله می‌شود. همین محاسبه را می‌توان وارونه هم خواند: دلار ضمنی در این حالت ۴۴٬۷۵۰٬۰۰۰ ÷ (۳۴۰۰ × ۰٫۱۰۴۴۵) ≈ ۱۲۶٬۰۰۰ تومان است، یعنی بازار طلا دلار را حدود ۶ هزار تومان بالاتر از تتر حساب کرده است. عددهای جدول بالا همین کار را با قیمت واقعی همین لحظه انجام می‌دهند.
چرا مظنه همیشه با انس هماهنگ نیست؟
- نرخ ارز یک عدد نیست: منابع مختلف نرخ‌های متفاوتی می‌دهند و معامله‌گرها با انتظارشان قیمت می‌بندند.
- عرضه و تقاضای داخلی: بازار داخل می‌تواند مدتی جلوتر یا عقب‌تر از بازار جهانی حرکت کند.
- تفاوت ساعت کاری: بازار جهانی آخر هفته بسته است ولی معامله‌ی داخلی ممکن است ادامه داشته باشد.
- تأخیر انتقال: تغییر انس معمولاً با فاصله‌ی زمانی کوتاهی به قیمت‌های داخلی می‌رسد.
چرا تتر را به‌جای دلار آزاد می‌سنجیم؟
برای محاسبه‌ی حباب به یک نرخ ارز نیاز داریم که سه ویژگی داشته باشد: لحظه‌ای باشد، عمومی و قابل راستی‌آزمایی باشد، و پشتش معامله‌ی واقعی وجود داشته باشد. قیمت تتر در بازار رمزارز داخلی هر سه را دارد: هر لحظه معامله می‌شود، دفتر سفارش دارد و هر کسی می‌تواند همان عدد را ببیند. «نرخ دلار آزاد» در مقابل، عددی است که منابع مختلف متفاوت اعلام می‌کنند و مبنای معامله‌ی قابل مشاهده‌ای پشتش نیست.
این انتخاب یعنی عددی که ما «حباب آب‌شده» می‌نامیم، دقیقاً فاصله‌ی طلای داخل با معادل جهانی‌اش بر مبنای تتر است. اگر جای دیگری همین عدد را با نرخ دیگری حساب کرده باشند، طبیعی است که نتیجه کمی فرق کند؛ مهم این است که بدانید مبنا چه بوده. مبنای همه‌ی محاسبه‌های ما در صفحه‌ی روش کار نوشته شده است.
آخر هفته: وقتی یک پایه خاموش است
بازار جهانی طلا آخر هفته بسته است. در آن روزها انس ثابت می‌ماند و اگر قیمت داخل تکان بخورد، کل حرکت از سمت نرخ ارز و تقاضای داخلی آمده است. نتیجه‌اش این است که حبابِ محاسبه‌شده در این روزها معمولاً نوسان بیشتری نشان می‌دهد؛ نه چون چیزی در دنیا عوض شده، بلکه چون یکی از دو پایه فعلاً حرکت نمی‌کند. در نمودار انس هم به همین دلیل شکاف آخر هفته دیده می‌شود و ما عمداً آن شکاف را پر نمی‌کنیم: نبودِ معامله خودش اطلاعات است.
چه چیزی خود انس را حرکت می‌دهد؟
انس یک قیمت جهانی است و به عوامل بین‌المللی واکنش نشان می‌دهد: قدرت دلار آمریکا در برابر ارزهای دیگر، نرخ بهره‌ی واقعی، تقاضای بانک‌های مرکزی، و شرایط سیاسی و اقتصادی جهانی. معامله‌گر ایرانی معمولاً این عوامل را دنبال می‌کند تا بداند تغییر قیمت داخل از کدام پایه آمده است: از انس، یا از نرخ ارز.
این تفکیک عملی است. اگر مظنه بالا رفته ولی انس ثابت بوده، تغییر از سمت نرخ ارز یا تقاضای داخلی آمده است؛ و اگر هر دو بالا رفته‌اند، بخشی از حرکت جهانی است. عددهای زنده‌ی بالا همین تفکیک را ممکن می‌کنند.
کجا دنبالش کنیم؟
نمودار انس و تتر با بازه‌های ۲۴ ساعت، ۷ روز و ۳۰ روز در صفحه‌ی انس و تتر است؛ مظنه‌ی لحظه‌ای در صفحه‌ی مظنه، قیمت گرمی در طلای ۱۸ عیار و قیمت‌های گذشته در آرشیو روزانه.
این مقاله آموزشی است و پیش‌بینی قیمت یا توصیه‌ی معامله نیست. همه‌ی عددها بر مبنای قیمت وسط‌اند.
پرسش‌های پرتکرار
انس طلا چند گرم است؟
هر انس تروا برابر ۳۱٫۱۰۳۵ گرم طلای خالص است.
دلار ضمنی مظنه یعنی چه؟
نرخ دلاری که اگر انس جهانی را با آن به تومان تبدیل کنیم، دقیقاً به مظنه‌ی امروز می‌رسیم.
ضریب ۰٫۱۰۴۴۵ از کجا می‌آید؟
طلای خالص یک مثقال ۱۷ عیار (۳٫۲۴۸۹ گرم) تقسیم بر وزن انس (۳۱٫۱۰۳۵ گرم).
چرا آخر هفته قیمت طلای داخل تغییر می‌کند ولی انس ثابت است؟
چون بازار جهانی آخر هفته بسته است و قیمت داخل در آن روزها فقط از عرضه و تقاضا و نرخ ارز داخلی اثر می‌گیرد.
منابع
- روش کار و منبع قیمت‌های پله آهنی — منبع انس و تتر و شیوه‌ی محاسبه‌ی دلار ضمنی
- خانه سرمایه — تبدیل انس و مظنه
- آموزش مفید — حباب و ارزش ذاتی